“Мини НҮБ-2”

“Мини НҮБ-2”

“Нэг Ертөнц – Өсвөр үе” хүүхдийн оролцооны байгууллага Монголд НҮБ-ын чуулга, уулзалт, загвар чуулганыг 1998-2003 он хүртэл амжилттай хэрэгжүүлсэн билээ. Нийгмийн идэвхи санаачлагатай мянга мянган хүүхдүүд “Нэг Ертөнц – Өсвөр үе” байгууллагын чуулга уулзалтуудыг тэсэн ядан хүлээдэг байсны нэг нь “Мини НҮБ” үндэсний Ассамблейн чуулган юм. 2001 оны 12 сарын 09-11-ны хооронд Чингис зочид буудал, Олон Улсын Хүүхдийн Найрамдал Төвд хүүхдийн улс орнуудыг төлөөлж Тулхтай хөгжил, ХДХВ/ДОХ зэрэг асуудлуудаар төлөөлсөн улс орныхоо байр суурийг илэрхийлж тунхаг бичгийг гаргаж байв. Миний хувьд “Мини НҮБ-2” чуулганыг зохион байгуулах боломж олдсон юм. Ингээд дурсамж болгох үүднээс дараах зургуудыг тавьлаа дурсамжаа сэтгэгдэлд хүүрнэн өгүүлээд эргэн дурсацгаая сайхан цагаа. Мөн Өнөөдрөөс Бид нэг Ертөнцийнхөн буланг нээж байгаагаа мэдэгдэе. Нэг ертөнцөд байсан хүн бүр өөр өөрсдийн дурсамжаа сийлж, зургаа үлдээж, бие биетэйгээ холбоотой байна гэдэгт найдаж байна.

Эссэ хэрхэн бичих вэ? зөвлөгөө

Нилээдгүй уншигчид маань эссэ хэрхэн бичих вэ? гэсэн асуултыг тавьж байсан. Youtube-eer хэсэж байтал Outline хэлбэрээр эссэ хэрхэн бичих тухай зөвлөгөө байна үзээрэй.

Төр зах зээлд хутгалдвал өлсгөлөн, ядуурал угтдаг

Төр зах зээлд хутгалдвал өлсгөлөн, ядуурал угтдаг

Социалистууд нийгэм дэх үйлдвэрлэлийг юу хамгийн үр дүнтэй болохыг тооцоод гаргачихдаг инженерчлэлийн асуудал мэт үздэг. Людвиг Фон Мизес

Зах зээл бол инженерчлэлийн тооцоолол биш. Зах зээл бол үйлдвэрлэгч, хэрэглэгчдийн хоорондын худалдах, худалдан авах харилцаа юм. Үйлдвэрлэгчид хэрэглэгчдийн эрэлт хэрэгцээ, худалдан авах чадварыг тодорхой мэдээллийн үндсэн дээр тооцоолон үйлдвэрлэлийн бүтээгдэхүүнээ боловсруулдаг. Үйлдвэрлэгчдийн мэдээллийн систем бол чөлөөт зах зээлийн нийгэмд үнийн систем болдог. Харин социализмд тэрхүү хэрэглэгчдийн хүсэл зоригийг илэрхийлсэн мэдээллийн / үнийн / систем байдаггүй юм. Социализм зах зээлийг инженерчлэж, үнэ, үйлдвэрлэлийн хэмжээг төрөөс тогтоосноороо тооцооллын систем ажиллана гэж үздэг. Гэвч хүний хүслийг тооцоолох боломжгүй юм. Зах зээл бол хязгааргүй хэрэгцээг хязгаарлагдмал нөөцөөр хангах эдийн засгийн нэгэн институт билээ. Тийм байтал хүний хүслийг тооцоолж, түүнд нь тааруулсан бүтээгдэхүүнийг яаж үйлдвэрлэх билээ. Социализмд төр зах зээлийн үйл ажиллагаанд оролцож хэрэглэгчдийн худалдан авах чадварыг тэгш байлгахыг зорьдог. Гэвч хүний хүслийг тэгшитгэж / эгалитари / болохгүй. Өнөөдөр дэлхийн нийтэд чөлөөт зах зээлийн тогтолцоо үйлчилж байна. Тэд хэрэглэгчдийнхээ эрэлт, хэрэгцээг судлан хэрэглэгч бол хаан гэсэн уриатаагаар бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэж байна. Төвлөрсөн төлөвлөгөөт зах зээл нь хэрэглэгчдэд тулгуурласан бус нийгмийн тодорхой институтэд тулгуурласан үйлдвэрлэлийн бодлого баримталдаг нь дэлхий дахинд хоцрогдлыг авчирсан билээ. Өнөөдөр төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засаг, зах зээлийн эдийн засгийн талаарх маргааныг хэн ч дэгдээхгүй байх. Учир нь төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн системийг хэрэглэж байгаа улс орнуудад иргэд бус төр нь данхайж, өлсгөлөн ядууралтай нүүр тулаад байгаа билээ. Социализмд иргэд аскетизмтай / өөрийнхөө хэрэгцээг хязгаарлаж, хатамжлах маягаар амьдрах / нүүр тулдаг. Тэд өөрийнхөө хүсэл зориг, хэрэгцээгээ хязгаарлан хатамжилсанаараа эдийн засгаа дээшлүүлнэ гэж үздэг. Монгол зүйр үгэнд Иргэн баян бол төр баян гэсэн үг бий. Харин эдийн засаг бол хязгааргүй хэрэгцээг хязгаарлагдмал нөөцөөр хангах явдал юм. Дээрх хоёр үгнээс логик гаргалгаа гаргавал иргэн хязгааргүй хэрэгцээгээ хязгаарлах нь нөөцийн илүүдэлд хүргэдэг. Мао зидунь төмөрлөгийн илүүдэл нөөцийг бий болгосоноороо 1 сая хятад иргэд өлсгөлөнгөөр нас барж байсныг санах хэрэгтэй. Иргэд хэрэгцээгээ хязгаарлах аваас хязгаарлагдмал нөөц баялагтай болж, иргэн баялаг бүтээгч бус болно. Ийм л учраас социализмд баялаг бүтээгч иргэн гэсэн ойлголт байдаггүй. Социализмд иргэд нь баян бус төр нь баяждаг. Харин ядууралд автаж байгаа иргэддээ халамжийн бодлого баримталдаг. Ийм учраас төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засагтай улс орнуудад ядуурал аянга цахилгаан мэт нүүрлэдэг. Монгол улс 1992 онд Ардчилсан нийгмийг байгуулсан. Гэвч өнөө хир хувьчлал явагдахгүй, зах зээлийн үндсэн мэдээллийн систем болсон үнийг төрөөс зохицуулж байгаа нь ядуурлаас гарахгүй байгаагийн нэг шалтгаан болж байгаа юм. Социалистууд үнийг барихгүй бол үйлдвэрлэгчид тэнгэрт тултал нь үнэ хөөрөгдөөд харин ч их ядууралд орно гэж айдаг. Тийм ч учраас тэд үнийг зохицуулахыг оролддог. Харин ч энэ нь буруу юм. Үнийг хэт хөөрөгдвөл үйлдвэрийн нөөц илүүдэлд гарч тухайн эрэлт хэрэгцээ буурна гэдгийг ямарч эдийн засагчид мэддэг. Үнийг хэрэглэгчдийн нөөц боломжинд тааруулж тогтоож эс чадвал үйлдвэрлэгчид өөрсдөө дампуурахад хүрдэг. Харин төр үнэ тогтоох үйл явцад оролцвол үйлдвэрлэгчид, хэрэглэгчид хоёрын дунд хаалт болдог. Хаалтны хоёр талаас бие биенээ таньж мэднэ гэдэг хэцүү. Социалистууд мэдээллийн системийг устгах нь зах зээлд хортойг мэддэггүй. Монголд өнөөдөр яг ийм л байдалд хүрчихээд байна. Монголын төр Интервенционист бодлого баримтлаж байгаа нь ядуурал өдрөөс өдөр ирэх тусам газар авах үндсэн шалтгаан болж байгаа юм. Засгийн газар Интервенционист / Социализм, Капитализмын хоорон дахь зам, нийгмийн зохион байгуулалтын гуравдахь арга гэж өөрсдийгөө тодорхойлдог. Засгийн тогтоолоор зохицуулж, хянан шалгаж, чиглүүлж байдаг хувийн өмчийн систем / бодлого баримталж байгааг хэд хэдэн үйл явдлууд гэрчилж байна. Төр хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг тогтоосон, хувийн бизнессменүүдийн гаргасан хохирлыг төр хариуцсан, өргөн хэрэглээний бараа болон бусад бараа бүтээгдэхүүний үнийг тогтоосон, барилгын салбарт хөндлөнгөөс оролцсон, хувийн хэвшлийг өөртөө нэгтгэсэн, нүсэр төсөв, бүтэц бүхий засгийн газрыг хөхүүлэн дэмжсэн, халамжийн систем нь өргөжсөөр байгаа гээд тоочвол маш олон Интервенционист, этатист социалист маягийн бодлогыг хэрэгжүүлж байна. Иймээс товчхон хэдхэн жишээг дуръдая. 1. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг тогтоох. Нэрт эдийн засагч Людвиг Фон Мизес “Ажил олгогчид, ажилчдын хоорондын харилцаанд хөндлөнгөөс оролцохгүй, үйлдвэрчний эвлэлийн зүгээс албадлагын арга хэмжээ авахгүй байвал хөдөлмөрт ногддог цалин хөлс, үйлдвэрлэлийн үйл явцад уг хөдөлмөрийн нэмсэн үнэлэмжийн өсөлттэй яг тэнцүү байдаг” хэмээжээ. Зах зээл бол өрсөлдөөн. Өрсөлдөөнд хүний нөөцийн бодлогыг зөв тодорхойлж ажилчны тогтвор суурьшилтай, бүтээмж өндөртэй ажиллуулах үйл явцыг хүний нөөцийн систем бүрдүүлдэг. Мэдээж цалин, урамшуулал багатай, тэдгээр нь амьжиргаанд нь хүрэхгүй бол өрсөлдөгч өөр нэг компанид ажиллах болно шүү дээ. Тиймээс л тухайн компани ажилчдынхаа цалинг тооцох, хүний нөөцийн системээ бүрдүүлэх хэрэгтэй гэж чөлөөт эдийн засагт үздэг. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг бүрдүүлэх нь инфляци бий болгож, бүтээмжийг бууруулдаг нь судалгаанаас харагдсан байдаг. Ер нь бол хөдөлмөр бол өөрөө зах зээл учир төр хөндлөнгөөс оролцох нь ажилгүйчүүдийн тоог нэмэгдүүлэх нэг алхам болдог. Дээр өгүүлсэнчлэн зах зээлийн мэдээллийн систем болсон үнэ / цалин /-ийг тогтоох нь үл ойлголцлыг бий болгодог. Монгол улсын сүүлийн 5 удаагийн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг тогтоосон байдлыг танилцуулж байна. • 1998.01.01-ээс ХХДХ-ээг 1 цагийн 71 төгрөг 01 мөнгө • 2004.03.01-ээс ХХДХ-ээг 1 цагийн 236 төгрөг 68 мөнгө • 2005.07.01-ээс ХХДХ-ээг 1 цагийн 251 төгрөг 48 мөнгө, сарын 42500 • 2007.10.01-ээс ХХДХ-ээг 1 цагийн 535 төгрөг 71 мөнгө, сарын 90000 • 2008.01.01-ээс ХХДХ-ээг 1 цагийн 642 төгрөг 85 мөнгө, сарын 108000 болгосон шийдвэрүүдийг гаргаж байсан байна. Монголын Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхимаас 2008 оны 10 сард дараах санал зөвлөмжийг Засгийн газарт санал болгосон байна. Үүнд: • Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг тогтоохгүй байх. Инфляцийн түвшин өндөр бус, инфляц нь зардлын хүчин зүйлсээс ихээхэн хамааралтай манай улсад хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг тогтоох нь их төлөв инфляц хөөрөгдөх хүчин зүйл болдгийг өнгөрсөн жилүүдийн туршлага, сургамж харуулж байна. Тэр тусмаа хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг тогтоох, төрийн албан хаагчдын цалинг нэмэгдүүлэх нь эдийн засгийн, зөвшилцөл дээр суурилсан гэхээсээ илүү улс төрийн хүчин зүйлс, тодорхой намын сонгуулийн бодлого ой холбогдож ирсэн нь нэгэнт илэрхий зүйл билээ. • Хэрэв хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг үнэхээр тогтоох эдийн засгийн болон нийгмийн бодитой бөгөөд онол, практикийн хувьд маргашгүй үндэслэл байгаа гэж нотолбол түүнийг бүс нутгаан ялгавартай тогтоох нь хувийн хэвшилд төдийгүй нийт ажилтнуудад ач холбогдолтой, бодит байдалд зохицсон механизм болж чадна. Социалистууд Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг тогтоохыг оролддог. Ингэсэнээрээ ядуурлыг багасгана гэж үздэг. Социалистууд зах зээлд хөндлөнгөөс оролцохдоо улс төрийн шийдвэр гаргадаг. Тэд бизнесс, зах зээлийг мэддэггүй. Учир нь ямарч бизнессмен хүн хэт бага цалингийн системээр бизнесст амжилт олохгүй гэдгийг анхнаасаа мэддэг. Тиймээс зөв төсвөөр, зөв цагт, зөв хүнийг авч ажиллуулахыг зорилгоо болгодог. Сайн бизнесс бол ажилтнуудынхаа сэтгэлзүйн орчноос хамааралтай гэдгийг Япон Тоёота Митцибуши компани нотолсон байдаг. Бодоод үздээ үйлдвэрлэх боломжийн хэрээр ажиллах хүч авч ажиллуулж, түүнийхээ хэрээр тохирсон цалин хөлс олгож чадахгүй бол тэр компани дампуурдаг. Социалистууд эрсдлээс айдаг гэвч эрсдэлгүй бизнесс, эрсдэлгүй амжилт гэж хаана ч байхгүй. Монгол улс өнөөдөр Интервенционист бодлого баримталж буйн жишээ нь энэ. Ардчилсан нийгэмд социализмыг хэрэгжүүлнэ гэсэн эндүүрлээ одоо салах хэрэгтэй. 2. Барилгын салбарын үнийг тогтоох / 4000 айлын орон сууц / Бизнесс бол өрсөлдөөн. Хоёр хүн уралдаж байхад нэгэнд нь дугуй, нөгөөд нь гав өгч болохгүй. Төр зүгээр хөндлөнгөөс аль нэг нь хууль зөрчиж байна уу? үгүй юу гэдгийг хянах л хэрэгтэй. Би хянах гэдэг шалгаад, салгаад, дампууруулаад гэж хэлээгүй шүү. Учир нь хяналт гэдэг бол хөндлөнгөөс ажих гэсэн утгатай үг шүү дээ. Капиталыг бизнессмен, иргэд бүтээдэг болохоос төр биш. Өнөөдөр төрийн хийж буй ажлыг харахаар Монгол улсыг сүйрүүлэх, дампууруулах, иргэдээ ядуурал руу түлхэх ажил хийгээд байгаа мэт харагдах юм. Барилгын салбарынхан авилгал , хахуулийн мөнгөө байрны үнэнд оруулж байрны үнэ тэнгэрт хадсан. Угтаа зах зээлийн жамаар бол үнэ буурах үзэгдэл явагдахын өмнө Барилгын салбарт төрөөс 400 гаруй тэр бум төгрөгийн зээл олгосон. Барилгын үнэ буурсангүй, авилгал ч буурсангүй. Зах зээлийн жамаар буруу шийдвэр гаргаж, хууль зөрчин авилгал өгч, түүнийхээ үнийг тэнгэрт тултал тавьсан үнийн мэдрэмжгүй компани нь дампуурах ёстой байдаг. Ингэснээрээ Барилгын компаниуд хаа сайгүй, хүмүүсийн эрэлт хэрэгцээнд тулгуурлаагүй, үнийн систем буюу мэдээлэлд тулгуурлаагүй үйлдвэрлэл явуулахаа зогсоож хэрэглэгчдийн боломж бололцооны хэрээр үйлдвэрлэлээ явуулах боломжийг эрэлхийлдэг болдог. Ингэснээрээ иргэд байр авах боломжтой болж, барилгын салбар дампуурлаас ангижрах ёстой байдаг. Одоо дахин Барилгын салбар нэг удаа төр даасан одоо дахин даах ёстой гээд төрийн албан хаагчдын 4000 төсөл бариад ороод ирж байна. Барилгын салбарт 500 гаруй тэр бум төгрөг гацаад байгаа гэнэ. Энэ явдлыг хараад барилгын салбар яг Мао Зидунь шиг хэт их бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэсэн гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн юм. Өөрөөр хэлбэл барилгын компаниуд хэрэглэгчдийн боломжинд тулгуурлаагүй, зах зээлийн жамаар яваагүйг хэлж байгаа юм. Ийм учраас Барилгын салбар цаашид ч дампуурна. Учир нь төр хатамжлах Интервенционист бодлогоо зогсоогоогүй цагт барилгын салбар уналтанд байсаар байна. Иргэд байр авч чадахгүй хэвээр л байр, төр ч ядуурна бүгд ядуурна. Би үүнийг л хэлээд байгаа юм. Төр хатамжлах бодлого явуулах, зах зээлд хөндлөнгөөс оролцох нь иргэдэд, үйлдвэрлэгчдэд, капиталыг бүтээгчдэд, төрд хортой. Гагцхүү төрийн шийдвэр гаргаж буй тодорхой хэдэн улс төрчдөд ашигтай. Үүнийг л Олигархи гээд байгаа юм шүү дээ. 3. Эрсдэл, хохиролыг төр хариуцах тухай хууль гаргасан. 2009 онд эдийн засгийн хямрал эхэлж Монголын банкны салбарт ихээхэн том цохилт болсон гэж үздэг юм. Төр Банкны баталгааг дааж, эрсдлийг хариуцах болсон шийдвэрийг УИХ-аас гаргасан нь төр бизнессийн ашиг сонирхолын шийдвэр гаргалаа гэсэн хардлага төрүүлсэн юм. Төрийн үүрэг бол иргэдийн эрх чөлөөг хамгаалах явдал болохоос хувийн бизнессийн эрсдлийг хамгаалах явдал биш. Анод, Зоос дампуурсан үйл явцыг харвал эдийн засгийн хямрал гэхээсээ илүүтэй банкны удирдлагуудын хууль бус үйлдлээс болсон байдаг. 2008 оны сонгуулиар банкны тухай хууль болон холбогдох хууль, журмуудыг зөрчин хэт их зээлийг улс төрчид, бизнессменүүдэд төвлөрүүлэн өгсөнөөр чанаргүй зээлийг бий болгож, чанаргүй зээл нь дампуурлын шалтгаан болсон байдаг. Зөвхөн 2 банкны дампуурал нь 300 гаруй тэр бум төгрөгний алдагдлыг улсын төсөвт авчирсан. Төр хууль зөрчсөгсдийн хохирол төлдөг байгууллага биш. Хууль зөрчсөн үйлдэл бүрийн учирсан хохирлыг төр төлөх ёстой юм бол Говь-Алтайд гарсан малын хулгайн хохирлыг гэмт этгээд бус төр төлөх ёстой. Энэ их энгийн ойлголт хууль зөрчсөн үйлдэлд ялгаа байдаггүй. Хууль зөрчсөн бол хууль зөрчсөн их багын ялгаа гэж үгүй. Гэтэл төр энэ нь их, тэр нь бага гэсэн байдлаар асуудалд хандаж болохгүй. Би төрийг хохирлыг, эрсдлийг даах ёстой гээгүй. Гагцхүү хэрэв банкны эрсдэл, хадгаламж зээлийн хоршооны хохирлыг төр хариуцах ёстой бол бусад хохирлыг ч мөн адил хариуц гэж байгаа юм. Фредрих Бастиа “Хууль” бүтээлдээ: Хуулийг луйвар болгогчид хуульчлагдсан тонуул хийдэг тухай өгүүлсэн байдаг. Этатист Социализм ийм л үр дүн авчирдаг. Өнөөдөр тийм л замаар яваад байгаа учир банк, хадгаламж зээлийн хоршооны хохирлыг төр дааж байгаа юм. Социализмд үйл явдалдаа хууль захирагддаг. Харин эрх зүйт төрд хуульд бүхэн захирагддаг үүнийг санаж Монгол улс 1992 онд аль замаар явах шийдвэрийг гаргасаныг бодох хэрэгтэй. 4. Хяналт шалгалт, татвар, төсвийн увиагүй систем Угтаа хяналт шалгалт гэдэг нь хууль зөрчсөн эсэхийг хянах хяналт юм. Зах зээлийн нийгэмд хяналт шалгалт нь хувийн бизнесс үйл ажиллагаанд саад учруулахгүй байхыг зорилго болгодог. Гэвч өнөөдөр Монголд жижиг дунд үйлдвэрлэл, бизнесс эрхлэгчдэд бизнесс эрхлэх боломжийг төр олгодоггүй. Иргэн бизнесс эрхлэхийн тулд төрийн албаны хаалгыг 1 сар түүнээс илүүтэй сахих, бизнесс эрхлэж байх явцдаа хэдэн арваар нь тайлан тэнцэл, баримт бичиг бүрдүүлдэг. Бизнессменүүд зах зээлд өрсөлдөх хамаг цагаа төрийн нүсэр аппаратын өмнө яаж бизнесс явуулах гэж буйгаа тайлагнахад зарцуулдаг. Угтаа төрийн үндсэн үүрэг бол иргэдийн эрх чөлөөтэй байх эрхийг хэрэгжүүлэх. Тэд иргэдийн шударгаар мөнгө олох, бизнесс эрхлэх боломжийг олгох ёстой. Гэтэл төр Патернализм болж хувирсан байна. Иргэд төрд хүүхэд нь гадаа тоглохын тулд тоглох хамаг цагаа ааваасаа гуйж, юу хийх гэж байгаагаа нэг нэгэнгүй тайлбарлан зогсож буй нялх үр шиг л харагдаж байна. Патерналист төрийн бодлого татварын өндөр дарамт учруулдаг. Иргэд мөнгө олох нь буруу болж эхэлдэг. Мөнгө их олвол их л татвар төлнө. Робин Гүүд гээд хүүхэлдэйн киног хүн бүр үзсэн байх. Хүүхэлдэйн киноны ахмад бол яг л төрийн албан хаагчдын өнөөгийн нүүр царай, мэдээж хаан нь төр шүү дээ. Бодоод үздээ та өнөөдөр 100 төгрөгний орлого олсон бол нийгмийн даатгал, эрүүл мэндийн даатгал, хүн амын орлогын албан татварт хамаг орлого чинь явчихна, худалдан авсан бараа бүхэнд чинь НӨАТ шингэсэн байна. Татвараар хэдэн зуун тэр бумыг төр төсөвт төвлөрүүлээд түүнийхээ талыг нь буцаагаад халамжийн системээр тараачихна, үлдсэн талыг нь нүсэр бүтэц бүхий захиргааны зардалдаа шингээнэ. 2010 оны төсвийн нийт зарлага 2,785.4 тэр бум болж нийт алдагдал 358.6 тэрбум төгрөгт хүрсэн нь Патерналист, буянлаг / Welfare state / төрийн бодлогыг харуулж байгаа юм. 1980-аад онд Корпоратист болон Патерналист буянлаг төрийн бодлого нь эдийн засгийн томоохон алдагдалд хүргэж ажилгүйдэл, ядуурлын түвшин эрс нэмэгдсэн Шинэ Зеландыг бид санаж байгаа байх. Мөн 1980-аад оны АНУ, Англи гэх мэт өөр олон жишээг дурьдаж болох юм. Хууль тогтоогчид өөрсдөдөө төсөв хуваарьлан дахин сонгогдох увиагүй бодлого баримтлаж, хүч түрэмгийлэн шийдсэн нь 1960-аад оны ЗХУ-ыг санагдуулам. Энэ мэт төр зах зээлийн үйл ажиллагаанд хөндлөнгөөс оролцох / этатист /, их татвар, их халамж / Буянлаг төрийн үзэл /-ийн бодлого баримтлах нь Ардчилсан, чөлөөт зах зээлийн системээс ухарч, Социал демократ нийгмийг чиг шугамаа болгож Азийн авторитари капитализмыг бүтээх эрин үе рүүгээ яваад байх шиг.

АРИСТОТЕЛИЙГ ӨМӨӨРӨХҮЙ

АРИСТОТЕЛИЙГ ӨМӨӨРӨХҮЙ

Боолчлол бол жам ёсны үзэгдэл Аристотель

Нийгэм хөгжих, хувьсахын хэрээр шинжлэх ухааны олон олон үзэл санаанууд, филисофийн чиглэл урсгалууд бие биенээ үгүйсгэсээр хорин нэгдүгээр зуунтай золгоод байна. Өрнө, дорно өөд өөдөөсөө соёл, зан заншил, эрдэм мэдлэгээ солилцох болсон энэ л үед туйлшрал зах хязгааргүй тэнгис мэт заримдаа үзэгдэнэ. Эртний грек, ромын сэтгэгчдийн үзэл санаа, онч мэргэн үгсээр өөрийгөө цэнэглэж, улс төр, хууль хоёрыг судлаж яваагийн хувьд зарим нэг туйлшралтай нүүр тулан үзэл бодлоо илэрхийлэхээс өөр аргагүйд хүрсэн юм. Интернет, вэб хуудас гарчиглаж суутал Аристотелийг өмөөрөхүй гэсэн гарчигтай нэгэн нийтлэл харагдлаа. Сонирхон уншвал Боолчлол бол жам ёсны үзэгдэл хэмээн Аристотель хэлсэн байдаг. Магадгүй түүний ч зөв биз эрдэм мэдлэггүй хүмүүс нийгэмд боолчлогддог, харин нийгэм үргэлж хөдөлмөр, оюун ухаантнуудад сөхөрдөг гэсэн туйшралыг уншаад боолчлолын талаарх өөрийн үзэл бодлоо хуваалцахыг зорьлоо. Аристотель “Аз жаргал бол төгөлдөржсөн сайн сайхан бөгөөд зорилго мөн учраас тэр нь хүүхдэд бус харин амьдралыг элээж үзсэн, бие санаа гүйцсэн хүнд оногддог” хэмээгээд хүнийг амьдралынх нь төгсгөлд аз жаргалтай байлаа гэж хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй гэж үзэж байв. Сайн үйл бол шилдэг сайн төрх төлөв юм. Харин шилдэг сайн төрх төлөв бол уужим сэтгэл, сэтгэл хөөрлөө удирдах чадвар, өгөөмөр сэтгэл, зохимжийг мэдрэх, даруу зан, алиа зан гэх мэт ёс суртахуун бүтээлдээ шилдэг зан төрхийн талаар дурьдсан байдаг. Аристотель логикийн хэд хэдэн алдаа гаргасан байна. 1. Аз жаргал сайн үйл мөн. Гэвч сайн үйлийг хэрхэн тодорхойлох вэ? Гэдэг асуулт чухал. Хүн бүр өөр өөрийнхөө үйлийг сайн үйл гэж үздэг. Төр иргэдийнхээ өмчийг хураахдаа нийтийн сайн сайхны төлөө сайн үйл хийж байна хэмээн үздэг бол гэмт хэрэгтнүүд бид цагдаа нарт ажил олгож байна. Энэ бол сайн үйл хэмээн үзнэ. Тэгэхээр сайн үйл гэж чухам юу вэ? гэдгийг тодорхойлоход хэцүү. Аристотель аз жаргал бол сайн үйл, сайн үйл бол шилдэг сайн төрх төлөв гэж томъёолсон. Тэрээр шилдэг төрх төлөв бүрийг тодорхойлж, тоочсон байдаг. Гэтэл шилдэг зан төрхийг тоочиж боломгүй. Юуг ямар шалгуураар шилдэг гэх вэ? Эх хүн бүрт үр нь шилдэг байдаг. Жереми Бентхам “Хүн бүр хэн нэгний хувьд үнэ цэнэтэй бөгөөд нэгээс олон хүний хувьд хэн ч үнэ цэнэгүй” гэж Аристотель Аристократ үзлийг няцаасан байдаг. Тиймээ хүн бүр хэн нэгний хувьд үнэ цэнэтэй. Эхнэрийн хувьд нөхөр нь үнэ цэнэтэй, нөхрийн хувьд эхнэр нь үнэ цэнэтэй. Хүүхдийн хувьд эцэг нь эх нь үнэ цэнэтэй, эцэг эхийн хувь хүүхэд нь үнэ цэнэтэй шүү дээ. Аристотель сайн үйл бол аз жаргал мөн гэсэн үүнийг үгүйсгэх аргагүй. Гэвч Аз жаргал бүхэн сайн үйл мөн үү? Гэдгийг тооцоолох хэрэгтэй. Логикийн хувьд аз жаргал бүхэн сайн үйл байхгүй нь тодорхой / ёс суртахууны асуудлыг хөндсөнгүй ц.м /. Тэгэхээр хүн бүр өөр өөрийнхөө хувьд сайн үйл хийдэг. Хүн бүр өөр өөрийнхөө хувьд аз жаргалтай шүү дээ. 2. Хүүхдүүдэд аз жаргал оногддоггүй. Аристотель шударга ёс, тэгш эрхийн талаарх номлол нь өнөөгийн ардчилалын үнэт зүйл гэдгийг мартаж болохгүй. Гэхдээ хүүхдүүдэд аз жаргал оногдох ёсгүй юм бол зөвхөн шилдгүүдэд аз жаргал оногдох ёстой бол түүнийг Аристотель ч, Платон ч өөр хэн ч хүртэж чадахгүй. Гагцхүү Пантеонуудад л аз жаргал оногдох байх. Бурхад өөрсдийн аз жаргалын төлөө хүмүүсийг бүтээсэн бол тэр нь сайн үйл гэж үү? Шударга ёс мөн үү? Аристотель-ийн гол алдаа нь Аристократ үзэл юм. Дээр дурьдсанчлан Аз жаргал бол сайн үйл. Сайн үйл бол шилдэг төрх төлөв юм бол, шилдгүүд л аз жаргалыг хүртэх ёстой юм бол шилдгүүдээс бусад нь аз жаргалыг хүртэх эрхгүй хүмүүс юм. Хүн бүр өөрөө өөрийнхөө хувьд шилдэг байдаг. Харин хүн бүр шилдэг хэмээн нэгэн дуугаар хүлээн зөвшөөрөх зүйл бол Пантеонууд юм. Хүмүүс Зевсийг, Афродитаг, Гераг шилдэг бус гэдэгтээ хэн ч маргадаггүй. Харин бусдын хувьд маргаан дэгдэх нь олон. Аристотель Боолчлолыг жам ёсны үзэгдэл хэмээжээ. Хэрэв түүхийн он цагийн хувьд Боолчлол бол түүхийн нэгээхэн үзэгдэл хэмээвэл хэн ч түүнтэй маргахгүй. Гэвч Аристократ үзлийн дагуу шилдгүүд төрийг удирдаж бусад нь дагаж, шилдгүүдэд аз жаргал оногдож бусдад нь зовлон оногдох ёстой юм бол шилдгүүдийг шударга, сайн үйлтэн гэхгүй. Сайн үйл бус учраас аз жаргалгүй. / Мэдээж филисофийн маргаанд ялалт гэж байдаггүй, тийм ч учраас миний үзэл бодлын илэрхийлэл филисофийн маргаанд орох нь өөрөө хаосыг бий болгоно. Хаост төгсгөл байхгүй шүү дээ. / Аристократ үзэл бол Олигархи тогтолцоог бий болгодог. Олигархиуд бид шилдгүүд учраас нийгмийг авч явах ёстой хэмээн төрийн эрх мэдлийг иргэдээс булаадаг. Олигархиуд бусдаас илүү мэдлэгтэй гэдгийг бусдаар хүлээн зөвшөөрүүлэхийн тулд бусдыг дарангуйлдаг. Олигархиуд бидэнд л аз жаргал оногдох ёстой гэж үздэг. Тэд боолын нийгмийг аман дээрээ үгүйсгэж бодит хэрэг дээрээ нийгмийн боолчлолын төлөө зүтгэдэг. Компанийхаа ажилчдыг болж өгвөл хөлс мөнгөгүй ажлуулахыг тэд цаг ямагт бодсоор ирсэн. Хар арьстнуудыг тэд өнөө хэр боол хэмээн үзэн ялгаварлан гадуурхдаг. Заримдаа тэд өөрсдийгөө бурхад гэж зарлуулахыг өөрийгөө эзэн хэмээн өмчлүүлэхийг хүсдэг. Дорнын гүн ухаанд эзэн хаан бол бурханы илч, тэнгэрийн илч байдаг. Бурхан бүхнээс шилдэг учир түүний илч гэсэн шилдэг тиймээс түүнийг муу үйл хийсэн ч дагах хэрэгтэй гэж үздэг байсан. Тэр нь яваандаа Монархи тогтолцоог бий болгосон. Аристократ үзэл бол Олигархийг бий болгож байна. Афинд Геронтууд шийдвэрийг гаргадаг. Харин гарсан шийдвэр нь сайн үйл үү? Муу үйл үү? Гэдгийг тэднээс / геронтуудаас / бусад нь хэн ч шүүдэггүй. Аппеллад тэгш эрх байсан уу? гэвэл байсан. Харин хэрэгжсэн үү? Гэвэл мэдэхгүй юм. Ямартаа ч Аппеллад олигархиуд шийдвэр гаргадаг байсан. Македоны Александрыг шилдэг гэж үзвэл түүнийг нийгэмд хүмүүсийг хэрхэн хөнөөж байсныг санах хэрэгтэй түүнийг сайн үйл мөн үү? Гэвэл эргэлзэх хүн олон. Тэгэхээр Аристотелийн хэлдэг шиг Шилдгүүдэд Аз жаргал, төрийн эрх мэдэл оногдох ёстой юм бол Ардчилал тэнд оршиж чадахгүй. Учир нь Ардчилалын амин сүнс бол төрийн эрх мэдэл нь иргэдийнхээ гарт, иргэн бүрт тэгш эрхтэйгээр төрийн үйл хэрэгт оролцохыг хэлдэг. Хүүхэд учраас аз жаргал оногдохгүй, боол учраас аз жаргал оногдохгүй бол ардчилалд тэнд байхгүй. Би Аристократ үзлийг няцаасан харин Аристотелийг биш. Түүнийг өмөөрөх олон ч шалтгаан бий. Учир нь түүнийг төрхөөс өмнө Боолын систем хөгжсөн байсан / МЭӨ VIII-VI зуун /, түүнийг төрөхтэй зэрэгцээд боолын систем сонгодог утгаа олсон байсан. Түүнийг амьдарч байхад нийгэмд тэр чигээрээ боолуудыг байх ёстой гэж үзэж байсан. Боолууд хүртэл өөрсдөө боддог байсан. Боолын нийгэм одоо хэр бүрэн утгаар арилаагүй байна. / Хүний наймаа / Тийм учир Аристотель тэгж бодох нь аргагүй юм. Учир нь оюун ухаан юмс үзэгдлийн мөн чанар, орчин тойрноос урган гардаг шүү дээ. Хүн төрөлхтөн хорин нэгдүгээр зуунд ч үл түрэмгийлэх аксиом, хүн бүр өөрөө өөрийнхөө хувьд шилдэг, өөрөө өөрийгөө өмчлөх, захирах эрхтэй / Мэдэх эрх /-г ойлгоогүй л байгаа үед Аристотелийг өмөөрөхөөс ч өөр аргагүй юм. Бид аливаа зүйлд туйлшрахгүйгээр алдаа оноог нь хуваалцаж авах гээхийн ухаанаар хэлэлцэж байх хэрэгтэй. Аристотель хүн учраас алдаж эндэж л таарна алдааг нь орхин оноог нь авах нийгмийн хөгжлийн үндэс билээ. Тиймээс Аристотель-ийг алдаа оноотой нь үлдээцгээе.

Хүний эрхийн залуу тэмцэгчид

Хүний эрхийн аяныхан маань маш сонирхолтой видеог толилуулж байгаа уламжилахад таатай байна. Мессенжерт маань дээрх видео линк нь ирсэн ба та бүхэн хүний эрхийн аян, эрхүүлэйг сонирхож байгаа бол http://www.handsup4yourrights.blogspot.com/ site-aas мэдээлэл аваарай.

Олон улсын авилгалын эсрэг өдөр.

Олон улсын авилгалын эсрэг өдөр.

2003 оны 10 сарын 31-нд болсон НҮБ-ын Ерөнхий Ассемблейн чуулганы 58/4 тоот тогтоолоор жил бүрийн 12 сарын 09-ныг Олон улсын Авилгалын эсрэг / тэмцэх / өдөр болгосон билээ. Авилгал бол улс орны хөгжилд учирч буй ихээхэн саад тотгор юм. Авилгал олигархиудыг бий болгож, Баян, Хоосны ялгааг ихэсгэж, Кастын системийг бий болгодог хор уршиг бүхий нийгмийн үзэгдэл юм. Улс орон бүр Авилгалтай тэмцэхэд тодорхой хөрөнгө, мөнгө зарцуулдагч хамгийн зөв тэмцлийн арга бол хүн бүрт эрх чөлөөтэй байх эрхийг олгож, мэдээллийн эрх чөлөөг хуульчилж өгсөнөөрөө жирийн иргэн төрийн үйл хэрэгт оролцож, хяналт тавих, өргөдөл, гомдол гаргах үйл явцаар авилгалыг таслан зогсоох явдал юм гэдгийг Ардчилалын түүх бидэнд өгүүлдэг. Авилгалыг авилгалаар дарж болдгүйтэй адил Авилгалыг шударга хүн зогсоож үл чадна. Харин Авилгалыг шударга тогтолцоо, шударга хууль зогсоож чадна.

Шударга хууль бол Шударга ёсонд тулгуурладаг. Харин Шударга ёс бол Хүний жам ёсны эрх, тэгш эрхэнд тулгуурладаг. Өнөөдөр Монгол улс Авилгалтай хичнээн хөрөнгө, мөнгө хаяад, нүсэр аппаратыг бий болгон тэмцэж байна. Энэ нь үр дүнгүй билээ. Дээр өгүүлсэнчлэн Авилгалыг авилгалаар зогсоохгүй шүү дээ. Аристотелийн элитийн нийгэм ч зогсоохгүй. Монгол Элитийн системд найдаад байх шиг байна. Хэн нэгэн шударга хүн гарч ирсэнээр шударга ёс тогтож, авилгалгүй нийгэм болчих мэт бодоод байна. Шударга ёсыг нэг нь ярьж бусад нь сонсвол шударга ёс тогтохгүй ээ. Шударга ёсыг хүн бүр ярьж, түүнийгээ үйл ажиллагаа болгон, шударга хуулийг бий болгосоноор шударга ёс тогтдог.

Чимээгүй нийгэм Авилгалын үндэс болдог билээ. Иргэдэд мэдээлэл олдохгүй бол тэнд авилгал өсөж байгаагийн шинж гэж үздэг. Харин Монгол мэдээлэл олох боломж хэр байгааг хүн бүр өөр өөрсдийн оюундаа тунгаан бодоод үзээрэй. Төрийн байгууллагын үүдээр ороод тухайн байгууллагын төсөвтэй танилцах, үйл ажиллагаатай танилцах боломж, төрийн байгууллагын үйл ажиллагаанд оролцох мэдээллийн боломж хэр байгааг бодоод үзээрэй. Хэвлэл мэдээлэл нь хов живээр дүүрч, нам намын гар хөл болж хоорондоо талцан хоёр туйлт мэдээллийн дунд иргэдийг төөрөгдүүлэх нь мэдээлэл олох боломжийг нээх бус хааж буй хэрэг юм. Та бүхэн ажиглаад байгаарай яаж талцсан мэдээлэл өгч байгааг. Би нэг жишээ хэлье: Тв5-ийн Зохиогчийн хөтөлбөр, Цаг мэдээллийн хөтөлбөрөөр 12 сарын 02-нд болсон УИХ-ын Хүний эрхийн дэд хорооноос зохион байгуулсан нээлттэй сонсголыг Шүүх хуралдаан шиг боллоо. Ер нь тэнд хохирсон хүмүүсийг оруулсангүй гэх мэтээр улс төрийн өнцгөөс харвал Жагсаал цуглаан зохион байгуулсан, хүмүүсийг турхирсан хүмүүсийг олох ёстой атал жинхэнэ зохион байгуулсан хүн нь төрийн байгууллагад алдаагаа наагаад булзайруулах гэж байна гэсэн мэдээлэл цацаж, Прокурорын байгууллага ирээгүй нь болж гэх МАХН-ын зарим гишүүдийн үгийг дэмжсэн мэдээлэл байсан бол НТВ-ийн Пресс Экспресс нэвтрүүлгээр эсрэгээр нь тайлбарлаж байлаа. Энэ мэт мэдээллийг зөрүүтэй өгдөг явдал нь нэг талаараа сайн боловч сэтгүүл зүй улс төрөөс хараат байвал сэтгүүл зүй бус Пр зүй болдог гэдгийг санах хэрэгтэй. 4 засаглал гэж нэрлэсэний учир нь улс төрийг хянах, иргэдэд үнэн зөв мэдээлэл өгөх явдал юм. Харин та дээрх тэнгэр газар шиг зөрөөтэй мэдээллээс үнэн бодит мэдээлэл олж авч чадах уу? энэ бол наад захын жишээ. Мэдээлэл олж авах, түгээх эрх бол зөвхөн хэвлэл мэдээллийн байгууллагаар хэрэгждэг зүйл биш. Жирийн төрийн байгууллагын үүдээр ороод мэдээлэл авах боломжийг хэлдэг. Харин Монголд байна уу? Харамсалтай Мэдээллийн эрх чөлөөний тухай хууль Монголд алга, сүүлийн 10 жил түүний тухай ярьсан ч, жилээс жил, чуулганаас чуулганд төсөл нь өргөн баригддаг ч яагаад ч юм бүү мэд хэлэлцүүлэгдэхгүйгээр хойшлогддог. Хойшлуулах сонирхол нь зөвхөн авилгалчдад л баймаар юм. Авилгалчид нь УИХ-д байгаа юм байлгүйдээ. За тэр ч яахав баахан нуршчихлаа. Мэдээллийн эрх чөлөөний тухай хууль батлах, Төрийн байгууллагад өргөдөл гомдол гаргах, түүнийг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг боловсронгуй болгохгүйгээр авилгалтай тэмцэх байгууллагаа байгуулаад ч яахав хий дэмий Авилгалчидыг өөхшүүлсэн хэрэг болох биз. Монгол улс хэдэн ч удаа Олон улсын авилгалтай тэмцэх өдрийг тэмдэглэж байна даа мэдээллийн эрх чөлөөний тухай хуульгүйгээр, Авилгалтай тэмцэх эрх зүйн орчингүйгээр шүү дээ. Нүүрэндээ баг зүүгээд олон улсын өмнө бид авилгалтай тэмцэж байна худлаа гэвэл манайд Авилгалтай тэмцэх байгууллага байгаа гэх мэтээр бурах болоо. Танайд Авилгалтай тэмцэх хууль байгаа юу гэвэл байгаа гэж хариулж онц дүн авна гэхдээ Аливаа улс орныг авилгалтай хэрхэн тэмцэж буйг хууль эрх зүйн орчноор дүгнэдэг гэдгийг тэд яахан мэдхэв. Авилгалтай тэмцэх хууль батлагдсан болохоор эрх зүйн орчин бүрдлээ гэж ойлгодог 76 ямаанууд / ЛУ.Гантөмөр гишүүний хэлсэнчлэн / байгаа цагт Авилгалтай тэмцэнэ гэж яриад яахав. Маргааш Сангарагчаа дарга минь битгий л баярын үг хэлээрэй.